Badania podczas przyjmowania cytrusowego bergamotu

Bergamot przyjmuje się, aby obniżyć cholesterol, ale ocenić wynik można wyłącznie na podstawie badań. Redakcja przygotowała praktyczny przegląd: które wskaźniki kontrolować przed przyjmowaniem cytrusowego bergamotu i w jego trakcie, kiedy powtarzać badania i jakich błędów unikać przy interpretacji.

Po co wykonywać badania, przyjmując suplement

Cytrusowy bergamot kupuje się przeważnie w jednym celu — aby poprawić profil lipidowy. Ale bez badań nie da się zrozumieć, czy suplement daje efekt i czy jest on w ogóle potrzebny. Cholesterolu nie odczuwa się w samopoczuciu, dlatego ocenianie wyniku „na wyczucie” jest bezcelowe.

Druga przyczyna to bezpieczeństwo. Choć w badaniach standaryzowanej frakcji polifenolowej bergamotu nie opisano poważnych działań niepożądanych, każdy organizm reaguje po swojemu, a jakość produktów komercyjnych bywa różna. Kontrola laboratoryjna pozwala w porę zauważyć niepożądane zmiany.

Trzecia przyczyna to przyjmowanie innych leków. Wiele osób przyjmuje bergamot razem ze statynami, lekami przeciwnadciśnieniowymi czy metforminą. W takim przypadku badania pomagają lekarzowi ocenić sumaryczny efekt i, być może, skorygować podstawowe leczenie.

Wreszcie dla sportowców badania są ważne, aby oddzielić wpływ suplementu od wpływu treningów, diety oraz, niestety, nierzadko — interwencji farmakologicznych, które same w sobie zaburzają metabolizm lipidów.

Podstawowy zestaw przed rozpoczęciem

Redakcja proponuje rozpatrywać badania jako dwie grupy: wskaźniki skuteczności (co bergamot ma zmienić) i wskaźniki bezpieczeństwa (co nie powinno się pogorszyć). Przed pierwszą kapsułką warto odnotować obie grupy.

W razie wskazań lekarz może dodać apolipoproteinę B i lipoproteinę(a). ApoB dokładniej odzwierciedla liczbę cząstek aterogennych, a Lp(a) jest uwarunkowana genetycznie i praktycznie nie reaguje na suplementy, dlatego jej oznaczenie raz w życiu, jak zalecają wytyczne ESC/EAS, pomaga prawidłowo ocenić ryzyko.

Lipidogram lepiej wykonywać na czczo lub przynajmniej po lekkim posiłku, o tej samej porze dnia, w tym samym laboratorium. Różne laboratoria mogą stosować różne metody obliczania LDL, co daje rozbieżności niezwiązane z suplementem.

Jeśli osoba przyjmuje warfarynę lub inne leki o wąskim oknie terapeutycznym, lekarz może zlecić dodatkową kontrolę, na przykład INR, ze względu na teoretyczną możliwość interakcji przez enzymy wątrobowe.

Kiedy powtarzać badania

Profil lipidowy nie zmienia się natychmiast. W badaniach klinicznych bergamotu pierwsze zmiany oceniano mniej więcej po 30 dniach, a dłuższe badania trwały do sześciu miesięcy. Dlatego kontrola wcześniej niż po 4 tygodniach jest mało informatywna.

Praktyczny schemat, który można omówić z lekarzem, wygląda tak:

1. badania wyjściowe — przed rozpoczęciem przyjmowania;
2. pierwsza kontrola — po 6–8 tygodniach;
3. druga kontrola — po 3 miesiącach, jeśli suplement jest kontynuowany;
4. dalej — według planu lekarza, zazwyczaj raz na 6–12 miesięcy.

Jeśli po 2–3 miesiącach regularnego przyjmowania LDL się nie zmienił, nie ma sensu kontynuować „na wszelki wypadek”. To sygnał, aby zrewidować podejście: dietę, aktywność fizyczną lub, w razie wskazań, zastosowanie udowodnionej farmakoterapii.

Nadzwyczajna kontrola jest potrzebna w razie pojawienia się żółtaczki, ciemnego moczu, bólu w prawym podżebrzu, wyraźnego osłabienia mięśni lub bólu — zwłaszcza przy stosowaniu statyn.

Jak interpretować wyniki

Główna zasada — oceniać dynamikę względem własnego poziomu wyjściowego, a nie tylko mieszczenie się w granicach referencyjnych. Dla osoby z wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym „norma” LDL z formularza laboratorium może być znacznie wyższa niż poziom docelowy określony przez wytyczne.

W badaniach bergamotu najczęściej donoszono o obniżeniu LDL i trójglicerydów oraz umiarkowanym wzroście HDL. Wielkość efektu istotnie różniła się między pracami, a przegląd systematyczny Lamiquiz-Moneo i współautorów wskazał na niejednorodność danych. Dlatego nie należy oczekiwać od suplementu gwarantowanego wyniku.

Umiarkowane wahania ALT i AST w granicach normy zazwyczaj nie mają znaczenia. Jednak wzrost powyżej trzykrotności górnej granicy normy wymaga przerwania przyjmowania i konsultacji. U sportowców warto pamiętać, że AST i ALT częściowo pochodzą z mięśni, dlatego należy je interpretować razem z CK.

Kreatynina u osób z dużą masą mięśniową oraz u tych, którzy przyjmują kreatynę, może być wyższa bez zaburzenia funkcji nerek. W wątpliwych przypadkach lekarz może ocenić cystatynę C.

Typowe błędy podczas kontroli

Pierwszy błąd — zmieniać jednocześnie kilka czynników: rozpocząć bergamot, nową dietę, treningi cardio i jeszcze dwa suplementy. Wtedy nie da się zrozumieć, co dokładnie zadziałało. Jeśli celem jest ocena właśnie bergamotu, inne warunki najlepiej utrzymywać stabilnie.

Drugi — oddawać krew po ciężkim treningu lub po obfitej uczcie. Trójglicerydy są bardzo wrażliwe na ostatni posiłek i alkohol, a enzymy i CK — na wysiłek.

Trzeci — samodzielnie odstawiać statyny, „bo teraz jest bergamot”. Żadne badanie nie wykazało, że bergamot może zastąpić statyny u osób, którym przepisano je w profilaktyce zawału i udaru.

Czwarty — ignorować przyczyny dyslipidemii. Zaburzenie lipidów może być następstwem niedoczynności tarczycy, chorób nerek, przyjmowania określonych leków lub sterydów anabolicznych. Leczenie przyczyny jest znacznie skuteczniejsze niż jakikolwiek suplement.

Wnioski redakcji

Badania podczas przyjmowania bergamotu są potrzebne, aby odpowiedzieć na dwa pytania: czy suplement działa i czy jest bezpieczny właśnie dla ciebie.

Minimalny zestaw obejmuje lipidogram, glukozę, enzymy wątrobowe i kreatyninę; pierwszą kontrolę warto wykonać po 6–8 tygodniach.

Brak efektu po 2–3 miesiącach to powód, aby zrewidować strategię, a nie zwiększać liczbę suplementów.

Polecamy również materiały naszego bloga o wpływie bergamotu na wątrobę i nerki, o przeciwwskazaniach do niego oraz o tym, czy bergamot wpływa na wyniki sportowe.

Bibliografia

1. Mollace V, Sacco I, Janda E, et al. Hypolipemic and hypoglycaemic activity of bergamot polyphenols: from animal models to human studies. Fitoterapia. 2011;82(3):309–316.
2. Toth PP, Patti AM, Nikolic D, et al. Bergamot reduces plasma lipids, atherogenic small dense LDL, and subclasses of HDL in subjects with moderate hypercholesterolemia: a 6 months prospective study. Front Pharmacol. 2016;6:299.
3. Lamiquiz-Moneo I, Giné-González J, Alisente S, et al. Effect of bergamot on lipid profile in humans: a systematic review. Crit Rev Food Sci Nutr. 2020;60(18):3133–3143.
4. Gliozzi M, Walker R, Muscoli S, et al. Bergamot polyphenolic fraction enhances rosuvastatin-induced effect on LDL-cholesterol, LOX-1 expression and protein kinase B phosphorylation in patients with hyperlipidemia. Int J Cardiol. 2013;170(2):140–145.
5. Mach F, Baigent C, Catapano AL, et al. 2019 ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias: lipid modification to reduce cardiovascular risk. Eur Heart J. 2020;41(1):111–188.
6. Bailey DG, Dresser G, Arnold JM. Grapefruit–medication interactions: forbidden fruit or avoidable consequences? CMAJ. 2013;185(4):309–316.